Три канти за ѓубре и една нова татковина Приказна за сите што сонуваат за Германија – со сите падови, возбуди и мали победи
Кога слетав на аеродромот во Минхен, во главата ми се вртеше една единствена мисла: „Еве го, конечно. Новиот живот.“ Имав куфер тежок 23 килограми (проверен трипати на аеродромот дома, зашто знаев дека Луфтханза не простува), едно CV на германски преведено со Google Translate, за кое подоцна дознав дека звучело како да барам работа во XV век, и самодоверба голема колку цел Балкан.
Таа самодоверба ми траеше точно четири дена. До првиот термин во Ausländerbehörde.
Германија те поздравува со еден документ
Никој не ти кажува дека, пред да живееш во Германија, прво мора да постоиш во Германија – на хартија. Anmeldung. Ова единствено зборче ќе ти стане поголем непријател од сите неправилни глаголи заедно. Одиш во општината со чувство дека одиш на важен состанок, а таму те пречекува жена зад стакло која те гледа како да си дошол да ѝ бараш бубрег, а не термин.
„Термин? За кога?“
„Ами... сега? Штотуку дојдов во земјава.“
„Следниот слободен термин е за шест недели.“
Шест недели чекав хартија што ми покаже дека постојам. Дотогаш, технички, не постоев. Не можев да отворам банкарска сметка, не можев да потпишам договор за телефон, а газдата на станот во кој веќе спиев секоја вечер официјално не знаеше дека сум таму. Живеев како германски дух – присутен, но нерегистриран.
Ѓубрето како религија
Ако мислите дека знаете да фрлате ѓубре, ве уверувам – не знаете ништо додека некој германски сосед не ве фати како фрлате празна амбалажа од јогурт во погрешната кофа. Жолта, кафеава, сина, црна, па уште и посебни контејнери за стакло, поделени по боја – зелено, кафеаво и бело.
Првиот пат кога фрлив хартија во органскиот отпад, соседот од спроти, човек на седумдесетина години со џемпер и очила преку кои те гледа како професор што фаќа препишување на матура, го отвори прозорецот и извика:
„Das ist PAPIER, nicht Bio!“
Се извинив на македонски, потоа на англиски, па со движења на рацете како да играм шарада. Тој само поклати со главата и трипати покажа со прст кон кантата.
Тој момент – скаран за ѓубре од човек кому не му беше јасно ниту едно мое зборче – беше моментот кога сфатив дека овде редот не е препорака. Редот е религија, а јас бев неверник кој штотуку пристигнал во манастир.
Курсот по германски и мојата прва јавна срамота
Се запишав на курс по германски, група А1, полна со Сиријци, Украинци, Италијанци и еден Јапонец кој веќе зборуваше подобро од мене по третата недела (сомнително).
Учителката, госпоѓа со глас на диктор и трпение на светица, секое утро нѐ прашуваше:
„Wie geht es Ihnen?“
А јас, во желба да звучам напредно, еден ден одговорив со реченица која требаше да значи „Добро сум, само сум малку изморена“, а испадна:
„Ich bin gut, aber ich bin ein bisschen Tier.“
Наместо „изморена“ (müde), реков дека сум малку „животно“ (Tier).
Целата група прсна во смеа, а јас седев црвена како домат, мислејќи си дали да продолжам со курсот или да се вратам дома и да отворам печатница.
Продолжив со курсот.
Малите победи што никој не ги слави, освен ти
Некаде во четвртиот месец се случи нешто мало, но за мене огромно – нарачав пица по телефон, на германски, без ниту едно „Wie bitte?“ од другата страна.
Го спуштив телефонот и стоев насред кујната како да сум освоила Нобелова награда.
Никој од дома не разбра зошто тоа беше толку важно. Само оние што учеле јазик на терен знаат: секоја реченица што ќе помине без сомнеж во твоите очи е мала победа што заслужува танц во кујната.
Потоа дојде и првиот пат кога разбрав виц на германски – вистински виц, не буквален превод. Седев на маса со колеги, некој рече нешто, сите се насмеаја, а јас, за првпат, се насмеав пред да размислам за превод.
Тоа е чуден момент – кога мозокот престанува да преведува и почнува директно да разбира.
Никој не ти кажува дека тоа е моментот кога навистина почнуваш да учиш јазик – не кога ја знаеш граматиката, туку кога ќе престанеш да размислуваш на својот мајчин јазик пред да одговориш.
Падот
Но не беше сѐ смешно и слатко.
Имаше зима – првата зима – кога се стемнуваше во четири часот попладне, кога никој не те поздравува во лифт затоа што тука тоа не е навика, кога цели недели поминуваа без да разговараш со некого подолго од „Danke, tschüss“.
Имаше вечери кога седев во изнајмената соба, гледав старо видео од роденден дома на телефонот и плачев толку тивко за да не ме слушне соседот низ ѕидот, тенок како хартија.
Се прашував:
„Дали воопшто вреди? Дали ова е она за кое сонував?“
Работата беше тешка, парите не беа многу поголеми отколку дома, а чувството да бидеш туѓинец – да зборуваш секој ден со акцент, да те гледаат малку поинаку на шалтер, да мораш секогаш двојно повеќе да се трудиш само за да бидеш „нормален“ – знае да те исцеди.
Најтешкиот момент дојде кога не ми го продолжија договорот за работа, а причината официјално беше „организациски промени“, но јас знаев дека мојот германски сѐ уште не беше доволно добар за таа позиција.
Седнав на клупа во паркот, сама, со кутија чипс во рацете, и се прашував дали да се вратам дома поразен.
Пресвртница
Она што ме сврте не беше некој голем настан.
Беше соседот – истиот оној дедо со џемперот што ме скара за ѓубрето – кој еден ден, гледајќи ме тажна на клупата пред зградата, седна до мене без збор, ми подаде парче колач што самиот го испекол и рече само:
„Es wird besser.“
(Ќе биде подобро.)
Не зборувавме многу тој ден. Но оттогаш почнав секој петок да пијам кафе со него на скалите.
Тој ме поправаше кога грешев на германски, а јас го учев да каже „ајде бре“ на македонски. Тој го користеше тоа секогаш кога му доцнеше автобусот, со гордост на дете што штотуку научило нова игра.
Полека, мојот круг почна да се шири. Колегите почнаа да ме викаат на Feierabendbier – пиво по работа, ритуал свет како литургија овде.
Најдов Stammtisch каде што играв карти со луѓе од четири различни земји, сите со извртен германски, но со смеа што не бара превод.
Открив дека Sonntagsruhe (неделниот мир, кога ни дупка не смееш да издупчиш во ѕид без да те пријави сосед) веќе не ме нервира, туку ми е причина долго и мирно да си направам ручек.
Германија денес, за мене
Денес, кога некој новодојден ме прашува дали вреди, не му давам само насмевка или една реченица.
Му раскажувам за термините, за ѓубрето поделено во пет канти, за студот во ноември што ти навлегува во коските, за самотијата на почетокот – но и за колачот на дедото, за пивото по работа, за мигот кога на германски ќе заборавиш збор, а некој трпеливо ќе почека да го најдеш.
Му кажувам дека првиот пат кога ќе те скараат за погрешната кофа за ѓубре, тоа не е навреда – тоа е добредојде. Начин на кој оваа земја те прима во својот ред, макар и преку викање низ отворен прозорец.
И му кажувам дека поминуваат термините, срамот, зимата и самотијата, но дека ништо од тоа не е залудно.
Германскиот јазик сѐ уште ми бега понекогаш. Сѐ уште ги мешам der, die и das кога сум изморена. Сѐ уште не го разбирам секој виц на баварски дијалект.
Но веќе не сум дух без хартија.
Постојам тука.
Регистриран. Со правилно поделени канти за отпад. Со пријатели што ме поправаат со љубов. И со приказна која, се надевам, ќе ти даде малку храброст ако токму сега си на почетокот на својата.
Ако учиш германски и сонуваш за преселба – продолжи.
Ќе те скараат за ѓубрето.
Ќе плачеш во некоја зима.
Но еден ден ќе нарачаш пица без страв, ќе се насмееш на виц пред да го преведеш и ќе сфатиш дека новиот дом веќе не е толку нов.